Korzystając z naszej strony internetowej, wyrażają Państwo zgodę na używanie cookies. Więcej informacjiClose

NIK: 41 proc. gmin bez aktualnego programu ochrony środowiska

a+a-    Powrót       09 lipca 2018       Zrównoważony rozwój   

Lokalne formy ochrony przyrody są zaniedbane – źle oznakowane, niezabezpieczone, nierejestrowane, a ich ochrona nieskoordynowana. Prawie połowa gmin posiada na ich temat nieaktualne dane. Zmiany potrzebne są w działaniu samorządów, ale także GDOŚ.

Większość kontrolowanych gmin nie podejmowała wystarczających i skutecznych działań w celu utrzymania na swoim terenie lokalnych form ochrony przyrody – informuje w raporcie (1)Najwyższa Izba kontroli. Jako takie formy (LFOP), na potrzeby raportu, zdefiniowano: pomniki przyrody, uzytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe i stanowiska dokumentacyjne. Według GUS na koniec 2016 roku w Polsce było ich ok. 44 tys.

- Wójtowie, burmistrzowie czy prezydenci miast, zobowiązani do dbałości o cenne przyrodniczo obiekty, nie zapewniali realnych warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dla ich ochrony. Tylko 7 proc. kontrolowanych gmin zasłużyło na pozytywną ocenę, a aż 34 proc. na zdecydowanie negatywną – czytamy. Część z gmin nie podejmuje żadnych działań, aby zabezpieczyć i właściwie oznakować pomniki przyrody czy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. LFOP nie zabezpiecza w odpowiedni sposób także prawo miejscowe. - Ponadto nie wiadomo, gdzie dokładnie ani ile cennych przyrodniczo obiektów znajduje się w naszym kraju. Występują bowiem istotne różnice w danych pomiędzy centralnym rejestrem, regionalnymi rejestrami i GUS – informuje Izba. 

Nieaktualne dane i brak programów ochrony środowiska

W skontrolowanych gminach brakowało zarówno rzetelnego podejścia, jak i zainteresowania tematyką w ogóle. - W ponad 60 proc. gmin informacje zawarte w obowiązujących dokumentach strategicznych, w tym z dziedziny planowania przestrzennego, były ze sobą niespójne, zawierały też często nierzetelne dane. Niemal połowa gmin miała nieaktualne dane o swoich lokalnych formach ochrony przyrody, a 41 proc. gmin nie miało aktualnego programu ochrony środowiska. Nieaktualne też (w ponad 70 proc. gmin), zarówno co do zawartości, jak i umocowania legislacyjnego, były akty prawa miejscowego – podkreśla Izba. Akty te nie były nowelizowane adekwatnie do obowiazujących przepisów.

Choć 55 proc. gmin podejmowało uchwały ws. lokalnych form ochrony przyrody, były one redagowane w różny i niejasny sposób. W 38 proc. gmin organy zobowiązane ustawą do ochrony przyrody (wójt, burmistrz czy prezydent miasta) nie podejmowały żadnych działań w celu ustalenia stanu istniejących lokalnych form ochrony przyrody, ich zabezpieczenia i oznakowania.

Stan obiektów chronionych monitorowany tylko w 17 proc. gmin

Podkreślono, że ponad 60 proc. gmin przekazywało do GUS nierzetelnie sporządzone sprawozdania statystyczne dotyczące liczby występujących na ich terenie lokalnych form ochrony przyrody. - Aż w 83 proc. gmin nie przyjęto żadnych zasad, standardów lub procedur realizacji ochrony cennych przyrodniczo obiektów. Nie prowadzono także okresowych przeglądów ich stanu(...). Okresowe (przynajmniej raz w roku na wiosnę) przeglądy stanu obiektów chronionych i określania potrzeb w zakresie ich pielęgnacji przeprowadzano w 17 proc. gmin - poinformowano.

Problemem było także położenie LFOP na terenie innej formy ochrony przyrody, np. parku narodowym, rezerwacie przyrody, parku krajobrazowym, obszarze Natura 2000. Wówczas zarządzanie leży w gestii innych jednostek odpowiedzialnych za ochronę przyrody. Według NIK gminy nie uzgadniały z tymi jednostkami zasad współpracy.

Zaniedbano także finanse. Jak podaje raport, w niemal 40 proc. kontrolowanych gmin nie planowano i nie ponoszono wydatków związanych z utrzymaniem obiektów chronionych – gminy często nawet nie wiedziały o konieczności takich wydatków.

Zdaniem Izby w 55 proc. gmin nie prowadzono systematycznych zabiegów, by zachować obiekty chronione. Ponad 11 proc. obiektów było w złym stanie, a ponad 52 proc. miało złe oznakowanie.

Zaniedbania po stronie GDOŚ

W ocenie NIK niewystarczające i nieskuteczne były także działania Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) jako organu koordynującego funkcjonowanie form ochrony przyrody i prowadzącego centralny rejestr form ochrony przyrody. - GDOŚ nie przeprowadzał analiz funkcjonowania lokalnych form ochrony przyrody i nie wydawał rekomendacji dla organów gmin w tym zakresie, dotyczących np. standardów i sposobów ochrony takich obiektów. Prowadzony w GDOŚ centralny rejestr form ochrony przyrody nie zawierał rzetelnych, zgodnych z rejestrami regionalnymi i wyliczeniami GUS, danych o lokalnych formach ochrony przyrody. GDOŚ nie zadbał o skorelowanie regionalnych rejestrów form ochrony przyrody i dostosowanie ich do jednolitych wymogów - czytamy.

Polepszyć współpracę GDOŚ z samorządem

NIK wezwała Ministra Środowiska do wprowadzenia zmian w ustawie o ochronie przyrody (m.in. obowiązku przesyłania kopii aktów o zniesieniu form ochrony przyrody do GDOŚ czy sankcji za niezgłoszenie do centralnego rejestru form ochrony przyrody aktualnych danych). Ponadto wnioskuje do GDOŚ o sporządzenie standardów działań dla zachowania LFOP, silniejszą współpracę z RDOŚ i gminami w celu pozyskania danych do centralnego rejestru form ochrony przyrody.

Wójtów, burmistrzów i prezydentów miast NIK wzywa m.in. Do prawidłowego znakowania chronionych obiektów, dokonania przeglądu stanu lokalnych form ochrony przyrody oraz ustalenia niezbędnych potrzeb dla ich zabezpieczenia. Opracowane powinny zotać również standardy postepowania w zakresie dbałości o LFOP i zarezerwowane adekwatne do potrzeb środki na "wydatki dotyczące" tych form.

Izba jako uzupełnienie podała przykłady dobrych praktyk z takich miast, jak Kielce, Jaworzno, Stryków czy Goleszów.

Marta Wierzbowska-Kujda: Redaktor naczelny, specjalista ds. ochrony środowiska Teraz SamorządWięcej treści dotyczących samorządów w zakładce Teraz Samorząd.

Przypisy

1/ NIK o lokalnych formach ochrony przyrody
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/lokalne-formy-ochrony-przyrody.html

Polecamy inne artykuły o podobnej tematyce:

Jak wyegzekwować prawo do czystego środowiska? (11 grudnia 2018)Przemysł modowy podejmie działania na rzecz klimatu (10 grudnia 2018)Polska przystąpiła do inicjatywy ONZ działającej na rzecz zrównoważonego rozwoju (10 grudnia 2018)Samorządowcy podpisali deklarację „Solidarność dla klimatu” (10 grudnia 2018)Ponad 20 polskich miast przystąpiło do sieci NAZCA (07 grudnia 2018)
©Teraz Środowisko - Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i publikacja tekstów, zdjęć, infografik i innych elementów strony bez zgody Wydawcy są zabronione.
▲  Do góry strony
20 przykładów dobrych praktyk polskich gmin - pobierz Przewodnik ECO-MIASTO