Robots
Cookies

Ustawienia cookies

Strona Teraz Środowisko wykorzystuje cookies. Część z nich jest niezbędna do funkcjonowania strony. Inne służą poprawianiu jakości naszych usług.
Więcej  ›
22.10.2021 22 października 2021

Polskie Terytorialne Plany Sprawiedliwej Transformacji pod lupą obywatelską

Jakie są Terytorialne Plany Sprawiedliwej Transformacji, które polskie regiony węglowe przesłały do Komisji Europejskiej? W raporcie CEE Bankwatch Network i Polskiej Zielonej Sieci oceniono, w jakim stopniu TPST uwzględniają partycypację społeczną.

   Powrót       03 września 2021       Zrównoważony rozwój   

Każdy, kto przyłączy się do marszu w stronę zielonej gospodarki, nie będzie pozostawiony w tyle i nie będzie maszerował sam. To podstawa filozofii sprawiedliwej transformacji. Ale czy jesteśmy gotowi na rozpoczęcie takiego marszu? Polska Zielona Sieć i Bankwatch Network przyjrzały się Terytorialnym Planom Transformacji (TPST) polskich regionów węglowych(1).

Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji, dzięki któremu najbardziej dotknięte regiony w Europie mają otrzymać co najmniej 65-75 mld euro w latach 2021–2027, jest kluczowym narzędziem przejścia na gospodarkę neutralną klimatycznie. W mechanizm ten wbudowane są bezpieczniki zapewniające, że przejście na gospodarkę neutralną klimatycznie odbędzie się w sprawiedliwy sposób, nie pozostawiając nikogo samemu sobie z trudnymi nierzadko reformami. Jego fundamentem jest Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, który ma wspierać regiony węglowe w okresie zmian oraz łagodzić ich skutki społeczno-gospodarcze. Fundusz działa zgodnie z ramami polityki spójności. To jedna z głównych polityk UE, której celem jest zmniejszenie nierówności ekonomicznych między regionami. Kraje europejskie, w tym Polska, które chcą skorzystać z tych środków w swoich regionach węglowych, są zobowiązane do przygotowania TPST. Plany te już wylądowały na biurkach urzędników Komisji Europejskiej i będą przedmiotem dalszych negocjacji.

Czytaj: Nie ma sprawiedliwej transformacji energetycznej bez wyznaczenia daty odejścia od węgla

Prymusi i “spadochroniarze”

Początkowo Komisja Europejska planowała dać wsparcie z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji trzem polskim regionom węglowym: Górnemu Śląskowi, Wielkopolsce Wschodniej i regionowi wałbrzyskiemu. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wynegocjowało środki dla 4 kolejnych regionów: lubelskiego, bełchatowskiego, Małopolski Zachodniej i powiatu zgorzeleckiego. Kiedy polski rząd w kwietniu przedłużył koncesję na wydobycie węgla brunatnego w kopalni Turów do 2044 r., Komisja Europejska odmówiła wsparcia powiatu zgorzeleckiego ze środków Funduszu. W trzech regionach (łódzkim, lubelskim oraz w Małopolsce Zachodniej) toczą się negocjacje z KE. W specjalnej sytuacji znajduje się Śląsk, który rozłożył proces wygaszania kopalń węgla kamiennego aż na 30 lat i planuje otwierać nowe kopalnie. Wedle obowiązujących reguł powinno to wykluczyć region ze wsparcia z Funduszu. Na korzyść Śląska przemawia jednak fakt, że jest największym zagłębiem węglowym w Europie. Mimo taryfy ulgowej niewykluczone jest, że Komisja będzie wymagała przyspieszenia dekarbonizacji na tym terenie.

Największym beneficjentem Funduszu Sprawiedliwej Transformacji jest Górny Śląsk. Może on dostać ponad 2 mln euro na rozwój po węglu. Jednak region ten, aby dostać wsparcie, nie może planować budowy nowych kopalń, a to się właśnie teraz dzieje w Rybniku czy Mysłowicach. Konieczne jest porzucenie planów dalszego wydobycia i skorzystanie z tej ogromnej szansy jaką jest FST – wskazuje Alina Pogoda, inżynier górnictwa i geologii, ekspertka PZS od sprawiedliwej transformacji.

Ewidentnym prymusem wśród polskich regionów jest Wielkopolska Wschodnia, która nie tylko przedstawiła pogłębione analizy problemów i wyzwań stojących przed Koninem i okolicą, ale również wykazała się imponującym poziomem partycypacji społecznej w procesie przygotowywania planu. Bardzo dobrze prezentuje się też plan wałbrzyski. Słabo wygląda to w przypadku Bełchatowa i Lublina. Natomiast “spadochroniarzem”, który nie tylko nie uzyskał promocji do następnego etapu, ale został wręcz usunięty z całego programu sprawiedliwej transformacji jest oczywiście Turów i region zgorzelecki.

Największą słabością Planów jest brak konkretnych deklaracji, ile faktycznie powstanie miejsc pracy w danym regionie i w jakich sektorach. Na obecnym etapie ważne jest jak najszybsze włączenie do tworzenia nowych miejsc pracy szerokiego grona lokalnych przedsiębiorców, pracowników i firm działających w regionach, organizacji społecznych, tak aby lokalny rynek mógł dobrze przygotować się na zmiany. To zadanie dla samorządów – komentuje Emilia Ślimko, zajmująca się sprawiedliwą transformacją w PZS i Bankwatch.

Rekomendacje

Na obecnym etapie ważne jest jak najszybsze włączenie do projektowania transformacji szerokiego grona organizacji społecznych, lokalnych przedsiębiorców, pracowników i firm działających w regionach. To zadanie dla samorządów. Deklarowanie, ile potencjalnych miejsc pracy będzie dostępnych w nowych sektorach, nie jest już pieśnią przyszłości, tylko scenariuszem, który ma się wydarzyć w najbliższym czasie. W związku z tym, już teraz potrzebne są konkretne deklaracje, ile powstanie nowych miejsc w danym regionie, tak aby lokalny rynek mógł dobrze przygotować się na zmiany. Brak takich deklaracji to największa obecnie słabość TPST.

Szeroki udział społeczny w procesie powstawania TPST wprost przekłada się jego na jakość. Widać to na przykładzie procesu opracowywania dokumentu w Wielkopolsce Wschodniej, który jest przykładem dobrej praktyki. Gdyby w Bełchatowie proces konsultacji społecznych był przeprowadzony rzetelniej wówczas i jego TPST byłoby lepszej jakości – podkreśla Magda Bartecka, ekspertka od partycypacji społecznej w sprawiedliwej transformacji w PZS.

Źródło: Polska Zielona Sieć

Teraz SamorządWięcej treści dotyczących samorządów w zakładce Teraz Samorząd.

Przypisy

1/ Link do raportu:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/10797-Polskie-TPST-raport.pdf

Polecamy inne artykuły o podobnej tematyce:

Znamy unijne stanowisko na COP26. Z czym negocjatorzy pojadą do Glasgow? (08 października 2021)Konferencja pt. Czyste powietrze kluczowym elementem PEP 2040 już za dwa tygodnie (06 października 2021)GDOŚ uchylił decyzję środowiskową dla złoża węgla brunatnego Złoczew (28 września 2021)W najbliższych miesiącach trudne negocjacje w Brukseli nad pakietem klimatycznym „Fit for 55" (27 września 2021)Zmiana terminu przesyłania zgłoszeń do programu wymiany doświadczeń między regionami węglowymi (21 września 2021)
©Teraz Środowisko - Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i publikacja tekstów, zdjęć, infografik i innych elementów strony bez zgody Wydawcy są zabronione.
▲  Do góry strony