Robots
Cookies

Ustawienia cookies

Strona Teraz Środowisko wykorzystuje cookies. Część z nich jest niezbędna do funkcjonowania strony. Inne służą poprawianiu jakości naszych usług.
Więcej  ›
21.02.2024 21 lutego 2024

Sprawiedliwa transformacja dla pracowników z Wielkopolski Wschodniej. Organizacje apelują do KE

Brak zgody Komisji Europejskiej na pomoc publiczną dla ustawy o osłonach socjalnych może wywołać katastrofalne skutki społeczne w Wielkopolsce Wschodniej – głosi wspólny apel 11 organizacji pozarządowych. W grze sprawiedliwa transformacja regionu.

   Powrót       08 listopada 2023       Energia   

Apel skierowano do przewodniczącej KE Ursuli von der Leyen, a także siedmiu innych reprezentantów centralnego unijnego organu wykonawczego, w tym komisarzy ds. energii, klimatu oraz zatrudnienia i praw socjalnych. Dotyczy ustawy z 17 sierpnia 2023 r. o osłonach socjalnych dla pracowników sektora elektroenergetycznego i branży górnictwa węgla brunatnego(1). Pod tekstem znajdują się podpisy przedstawicieli takich organizacji i think-thanków jak m.in. Fundacja Instrat, Stowarzyszenie Pacjent Europa, Fundacja WWF Polska, Greenpeace Polska, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki czy Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć(2). Sygnatariusze proszą o zaakceptowanie skierowanego przez Polskę 20 września br. wniosku o zgodę na pomoc publiczną, bez której nie można wdrożyć postanowień ustawy. Ta zaś mówi o świadczeniach socjalnych dla pracowników przedsiębiorstw energetycznych i górniczych, redukujących zatrudnienie w związku z systemowym odchodzeniem od węgla brunatnego oraz opartej na nim produkcji energii elektrycznej.

Czytaj także: Transformacja sprawiedliwa też dla gmin. Nowy raport Fundacji Instrat

Urlopy i odprawy

Jak przypominają autorzy, ustawa przewiduje dwa rodzaje świadczeń. Pierwsze z nich to urlopy energetyczne lub górnicze w wysokości 80% miesięcznego wynagrodzenia, obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy dla pracowników z obszaru produkcyjnego lub remontowego, biorących udział w procesie wytwarzania energii elektrycznej lub wydobywczym węgla brunatnego, którym brakuje nie więcej niż cztery lata do nabycia praw emerytalnych. Drugie świadczenie polega na jednorazowych odprawach pieniężnych – 12-krotnościach miesięcznego wynagrodzenia, obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy według stanu na dzień rozwiązania umowy o pracę. Z odpraw mają skorzystać pracownicy rozwiązujący umowy na mocy porozumienia i niespełniający przesłanek do nabycia urlopu energetycznego lub górniczego, ale posiadający co najmniej pięcioletni staż u danego pracodawcy. Opisane rozwiązania są skierowane do ok. 23 tys. pracowników z 34 przedsiębiorstw, w tym z Wielkopolski Wschodniej.

Sygnatariusze przekonują, że wdrożenie ustawy ma krytyczne znaczenie dla osób zatrudnionych w działającej w konińskim zagłębiu węgla brunatnego Grupie Kapitałowej ZE PAK, a przeznaczona dla nich pomoc zrealizuje unijną zasadę nie pozostawiania nikogo samego w procesie transformacji energetycznej (ang. leaving no one behind).

Wielkopolska Wschodnia to region, który wyznacza standardy przejścia na zieloną i odnawialną energię, dlatego jego mieszkańcy zasługują na wsparcie. Z listu do KE dowiadujemy się, że od 2018 r., po zamknięciu Elektrowni Adamów, KWB Adamów oraz odkrywek Drzewce i Jóźwin zatrudnienie w ZE PAK zmniejszyło się z 6 tys. do ok. 2,9 tys. osób, a tendencja jest nadal spadkowa.

Zapełnić lukę, tworzyć nowe miejsca pracy

Złożone procesy negocjacyjne między Polską a UE i przedłużające się procedury sprawiły, że wielu odchodzących pracowników nie doczekało się środków z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST). Zbyt wiele czasu zajmie również uzgodnienie dofinansowanego z FST programu „Droga do zatrudnienia po węglu 2021-2027”. Ponadto europejskie wsparcie nie będzie przeznaczone dla każdego.

Kierowniczka Programu Sprawiedliwej Transformacji w należącej do grona sygnatariuszy Polskiej Zielonej Sieci Magdalena Bartecka w rozmowie z Teraz Środowisko wyjaśnia, na czym polega luka, którą powinna wypełnić ustawa. – Fundusz Sprawiedliwej Transformacji nie może być przeznaczony na cele zabezpieczeń socjalnych i osłon socjalnych, nie pomoże więc pracownikom w wieku przedemerytalnym. Na ich potrzeby mają za to odpowiedzieć urlopy energetyczne lub górnicze, wymienione w ustawie, o której akceptację apelujemy do KE – wskazuje Bartecka. Ekspertka dodaje, że regulacja obejmująca osłonami osoby związane z sektorem węgla brunatnego ma wprowadzić mechanizmy analogiczne do tych, które w umowie społecznej zawartej z rządem zagwarantowano sektorowi górnictwa węgla kamiennego.

Transformacja energetyczna może okazać się szczególnie kosztowna społecznie w miejscowościach i regionach, których ekonomiczną podstawę przez lata stanowiły paliwa kopalne. Szkicując ten obraz, Magdalena Bartecka wymienia miejsca związane z węglem brunatnym – Wielkopolskę Wschodnią, zagłębie bełchatowskie czy Turów. – Na Śląsku można znaleźć wiele zakładów pracy. Tutaj jednak różnorodność gospodarcza jest znacznie mniejsza, dlatego osobom tracącym zatrudnienie w górnictwie lub opartej na węglu energetyce należą się zabezpieczenia, szczególnie jeśli np. są w wieku przedemerytalnym – tłumaczy przedstawicielka Polskiej Zielonej Sieci.

Bartecka zauważa przy tym, że poza świadczeniami region wymaga także nowych bodźców, które będą stymulować jego ekonomiczny rozwój i stworzą nowe zielone miejsca pracy. Te zaś mogą okazać się atrakcyjne dla ludzi z doświadczeniem w branżach opartych na paliwach kopalnych. – W ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w Wielkopolsce Wschodniej finansuje się tworzenie spółdzielni rozwojowych, w których zatrudnienie znajdują byli pracownicy elektrowni i kopalni. Chodzi nie tylko o spółdzielnie energetyczne. Spektrum działań, w których przyda się wiedza i umiejętności inżynieryjno-techniczne, jest naprawdę szerokie. Przewidziane w ustawie, o której akceptację apelujemy, odprawy mogą też pozwalać na zakładanie własnej działalności gospodarczej lub inwestowanie w nią – mówi Magdalena Bartecka.

Pomoc nie tylko dla dużych

Konieczność zaprojektowania nowego ekonomicznego krajobrazu w miejsce dawnej gospodarczej monokultury opartej na węglu brunatnym wybrzmiewa w opublikowanym niedawno przez Polską Zieloną Sieć raporcie Sprawiedliwa transformacja Wielkopolski Wschodniej w oczach przedsiębiorców(3). Jak zauważa autor raportu dr Tomasz Herudziński, nowa ekonomia powęglowego regionu powinna być zróżnicowana i odporna na wstrząsy. Ważną rolę w budowie zielonej i sprawiedliwej przyszłości mają do odegrania prywatni przedsiębiorcy. Magdalena Bartecka podkreśla jednak, że niezbędna jest również pomoc państwa, widzącego szerszy obraz i alokującego zasoby tam, gdzie są potrzebne. – Transformacji energetycznej nie da się przeprowadzić samymi środkami prywatnymi. Nawet najlepiej prosperujące firmy, które stać na to, żeby zmniejszać ślad węglowy i zmierzać do neutralności klimatycznej, działają w otoczeniu podmiotów o dużo mniejszych możliwościach – opowiada Bartecka. – Wyzwaniem sprawiedliwej transformacji jest, aby te podmioty otrzymały właściwe wsparcie. Trzeba pamiętać o sprawiedliwej dystrybucji pieniędzy, które nie mogą trafiać wyłącznie do dużych firm. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji musi pomagać tym, którzy bez niego by sobie nie poradzili – stwierdza ekspertka.

Tymczasem trwa oczekiwanie na odpowiedź KE w sprawie wystosowanego apelu. 24 października w Brukseli odbyło się poświęcone mu spotkanie z Elisą Ferreirą - komisarz ds. polityki regionalnej i miejskiej(4).

Szymon Majewski: Dziennikarz Teraz SamorządWięcej treści dotyczących samorządów w zakładce Teraz Samorząd.

Przypisy

1/ Ustawa dostępna pod tym linkiem:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/14172-ustawa-pracownicy-sektor-elektroenergetyczny-i-gornictwa.pdf
2/ Pełna treść apelu:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/14172-Apel-do-KE.pdf
3/ Więcej pod tym linkiem:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/14172-sprawiedliwa-transformacja-Wielkopolski-Wschodniej.pdf
4/ Więcej pod tym linkiem:
https://twitter.com/fundacjainstrat/status/1716811264880701764

Polecamy inne artykuły o podobnej tematyce:

Będzie wsparcie dla pracowników z wygaszanych branż węglowych. KE akceptuje polski program pomocy (06 lutego 2024)Odlot Orlenu (06 lutego 2024)Profesor Krzysztof Galos Głównym Geologiem Kraju (26 stycznia 2024)Spod ziemi ku niebu. Szkolenia dla górników zainteresowanych farmami wiatrowymi (19 stycznia 2024)10% surowców ma pochodzić z UE. Parlament Europejski przyjął Critical Raw Materials Act (15 grudnia 2023)
©Teraz Środowisko - Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i publikacja tekstów, zdjęć, infografik i innych elementów strony bez zgody Wydawcy są zabronione.
▲  Do góry strony