Robots
Cookies

Ustawienia cookies

Strona Teraz Środowisko wykorzystuje cookies. Część z nich jest niezbędna do funkcjonowania strony. Inne służą poprawianiu jakości naszych usług.
Więcej  ›
19.06.2024 19 czerwca 2024

Ostrożnie z biomasą. Wnioski z raportu Europejskiej Agencji Środowiska

Biomasa to zasób odnawialny, ale nie nieskończony. Jego zużycie musi więc pozostać zrównoważone – stwierdza w najnowszym raporcie Europejska Agencja Środowiska i zaprasza do nowego ułożenia „biomasowych puzzli”.

   Powrót       15 listopada 2023       Energia   

Europejskie biomasowe puzzle. Wyzwania, możliwości i kompromisy wokół produkcji i zużycia biomasy w UE – sam tytuł opublikowanego w listopadzie raportu (1)zapowiada poruszenie trudnych pytań o biomasę oraz konieczność znalezienia rozwiązań godzących różne racje.

Jak zauważają autorzy, surowce pochodzenia biologicznego są stosowane przez ludzi od tysięcy lat. Obecnie zaś mają odegrać kluczową rolę w realizowanym w Unii Europejskiej przejściu do zrównoważonej i neutralnej klimatycznie gospodarki. Przyjęta w raporcie definicja biomasy jest szeroka i obejmuje wszelką występującą w ekosystemach roślinność, w tym materię organiczną gleby, żywność i drewno, biopaliwa oraz odpady ulegające biodegradacji.

Według przytoczonych danych, w 2017 roku w UE zużyto 1,2 mld ton suchej biomasy - 68% pochodziło z rolnictwa, natomiast 27% – z gospodarki leśnej. 50% tej sumy przeznaczono na żywność i wyposażenie dla zwierząt gospodarskich, 22% w energetyce, a 28% na surowiec budowlany (wykorzystywany głównie w celach konstrukcyjnych, w branży meblarskiej oraz produkcji papieru i opakowań z biomasy drzewnej). Zastosowanie biomasy rośnie zwłaszcza w sektorze energetycznym; w 2021 r. stanowiła w nim już 56% ze wszystkich unijnych źródeł odnawialnych.

Zagrożenia dla klimatu i bioróżnorodności

Produkcja i pozyskiwanie biomasy mogą negatywnie wpływać na bioróżnorodność i ekosystemy wraz z ich zdolnością do pochłaniania dwutlenku węgla z atmosfery. Należy więc znaleźć złoty środek pomiędzy jej zastosowaniem a potrzebami przyrody – czytamy w raporcie.

Zastępując paliwa kopalne, biomasa redukuje emisję gazów cieplarnianych, pomagając również w dekarbonizacji transportu czy sektora budowlanego. Wzrastające zapotrzebowanie grozi jednak nadwyrężeniem istniejących ekosystemów. Raport dostrzega napięcie pomiędzy celami odbudowy dzikiej przyrody i bioróżnorodności, wyrażonymi m.in. w rozporządzeniu Nature Restoration Law, a podażą biomasy, która w wyniku działań ochronnych może się zmniejszać.

Problematyczna w ocenie autorów jest również sama klasyfikacja biomasy jako neutralnego klimatycznie źródła energii. Choć rośliny i drzewa odrastają, ponownie gromadząc dwutlenek węgla, całość tego procesu zajmuje dekady – tymczasem w krótszym okresie biomasa pozostaje emisyjna. „Dostępność biomasy jest znaczącym wyzwaniem” – czytamy dalej. Zmiany klimatu i wynikające z nich ekstremalne zjawiska pogodowe w rodzaju fal upałów, powodzi, późnych przymrozków czy burz zagrażają produkcji biomasy rolniczej. Wpływają także na produktywność lasów, zwłaszcza w przypadku szczególnie wrażliwych monokultur leśnych. Zrównoważone użycie musi umożliwiać regenerację przyrody, a nadmierna eksploatacja zarówno zasobów leśnych, jak i rolnych negatywnie wpływa na bioróżnorodność otaczających siedlisk. Dbałość o te ostatnie wymaga też ograniczenia stosowania nawozów chemicznych oraz zagęszczenia zwierząt gospodarskich.

Czytaj też: Co dalej z biomasą drzewną? RED III bez rewolucji, ale z reformami

Potrzeba decyzji

Autorzy raportu przekonują o pilnej konieczności podjęcia decyzji na temat zarządzania biomasą. Ekosystemy, które ją dostarczają, nie są w dobrej kondycji. Zmniejsza się też pochłanianie dwutlenku węgla, na które liczy Europa, myśląc o realizacji celów klimatycznych dla 2030 i 2050 roku. W opracowaniu pada informacja o lukach w wiedzy – tymczasem dla przyjęcia odpowiednich regulacji potrzeba danych, dotyczących np. „nieraportowanego drewna w przepływach biomasy” albo wpływu zmian klimatu na produktywność upraw i lasów.

Raport przedstawia kilka rekomendacji. Wzmocnienie i ochrona bioróżnorodności oraz przechwytywanie CO2 wymaga odbudowy siedlisk, takich jak mokradła oraz zidentyfikowania szczególnie ważnych obszarów, które należy otoczyć ścisłą ochroną. „Ustawodawcy muszą zapewnić, że wzrastające zapotrzebowanie na biomasę nie doprowadzi do niezrównoważonych praktyk ani w UE ani poza nią” – czytamy dalej. Co do wzbudzającej największe kontrowersje biomasy drzewnej raport zachęca do wprowadzenia zachęt popularyzujących tzw. kaskadowe wykorzystanie drewna oraz większą cyrkularność tego surowca.

Na problemy związane zwłaszcza z wykorzystaniem tzw. biomasy drzewnej od dawna zwracały uwagę ruchy prośrodowiskowe – wśród nich Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot, która w 2022 r. opublikowała raport „Lasy do spalenia. Prawdziwa cena bioenergii”. Jak przekonywali twórcy opracowania, wzrost zużycia leśnego surowca niszczy bioróżnorodność, zaburza zdolność lasów do łagodzenia zmian klimatu i pogłębia je poprzez utrzymywanie wysokich emisji. Współautor raportu Augustyn Mikos podkreśla, że z punktu widzenia środowiska optymalnym rozwiązaniem jest pozostawienie biomasy w ekosystemach. Jeśli jednak jest już stosowana przez człowieka, lepiej stawiać na zużycie materiałowe niż energetyczne – Zdecydowanie lepiej wykorzystać drewno do budowy domu, niż je spalić. Część dwutlenku węgla pozostaje w nim związana i nie emitujemy go do atmosfery, poza tym budownictwo to też większa ekonomiczna wartość dodana. Naczelną zasadą powinno być kaskadowe wykorzystanie drewna – mówi Mikos. Jak dodaje, potrzeba większej jasności europejskiego ustawodawstwa, które w kilku punktach formułuje sprzeczne cele – podczas gdy dyrektywa RED III uznaje biomasę za odnawialne źródło energii, rozporządzenie LULUCF wyznacza cele dotyczące pochłaniania CO2 w sektorze gruntów, a Nature Restoration Law obliguje do odbudowy siedlisk.

Postulat odejścia od energetycznej utylizacji drzew pojawił się w przygotowanym przed wyborami Manifeście Leśnym, którego sygnatariusze, powołując się na dane GUS, informowali o 5 mln m3 drewna spalanych rocznie przez polskie elektrownie i elektrociepłownie(2).

Naprzeciw wezwaniu społeczników wychodzi podpisana w zeszłym tygodniu umowa koalicyjna. Jak pisaliśmy, strony tworzące nowy rząd zobowiązują się w niej do wprowadzenia zakazu spalania drewna w energetyce zawodowej, podążając w kierunku postulowanym w raporcie Europejskiej Agencji Środowiska.

- Bardzo cieszymy się z tej deklaracji i będziemy rozliczać polityków z jej wdrażania. Wiemy, że nie stanie się to z dnia na dzień. Czekamy jednak na mapę drogową, która pokaże realny plan na odejście od energetyki opartej na biomasie drzewnej – zaznacza Augustyn Mikos.

Szymon Majewski: Dziennikarz

Przypisy

1/ Cały raport dostępny pod tym linkiem:
https://www.eea.europa.eu/publications/the-european-biomass-puzzle
2/ Więcej pod tym linkiem:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/14210-Manifest-Lesny.pdf

Polecamy inne artykuły o podobnej tematyce:

Wzrost stężenia podtlenku azotu o 40 proc. w ciągu 40 lat (19 czerwca 2024)Stanowisko Polskiego Towarzystwa Elektrociepłowni Zawodowych po V Kongresie Kogeneracji (13 czerwca 2024)Jak wygląda handel zielonym wodorem? (27 maja 2024)W elektroenergetyce do 2035 r., w ciepłownictwie – do 2040. Trzeci sektor wzywa do odejścia od gazu (24 maja 2024)Nabór do zespołów lasów społecznych dla organizacji pozarządowych. Czas do 17 maja br. (13 maja 2024)
©Teraz Środowisko - Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i publikacja tekstów, zdjęć, infografik i innych elementów strony bez zgody Wydawcy są zabronione.
▲  Do góry strony