Robots
Cookies

Ustawienia cookies

Strona Teraz Środowisko wykorzystuje cookies. Część z nich jest niezbędna do funkcjonowania strony. Inne służą poprawianiu jakości naszych usług.
Więcej  ›
21.02.2024 21 lutego 2024

Czy COP28 spełnił pokładane w nim nadzieje? UNFCCC podsumowuje ustalenia

Powiązanie klimatu z bioróżnorodnością, potrojenie globalnych mocy OZE – to tylko niektóre aspekty podsumowania ustaleń COP28 zaprezentowanego przez sekretariat światowej konwencji klimatycznej. W tle apele o większe ambicje.

   Powrót       18 stycznia 2024       Zrównoważony rozwój   

Sekretariat UNFCCC (ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych ds. zmian klimatu) w połowie stycznia podsumował rezultaty COP28 w Dubaju. W publikacji wyjaśniono kluczowe zdarzenia z ostatniej konferencji klimatycznej(1). - Konferencja COP28 była szczególnie doniosła, ponieważ oznaczała zakończenie pierwszego "globalnego przeglądu" [Global Stocktake – przyp. red.] światowych wysiłków na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu w ramach Porozumienia paryskiego – czytamy. - Po wykazaniu, że postępy we wszystkich obszarach działań na rzecz klimatu są zbyt powolne - od redukcji emisji gazów cieplarnianych, przez wzmocnienie odporności na zmieniający się klimat, po wsparcie finansowe i technologiczne dla krajów znajdujących się w trudnej sytuacji -  państwa odpowiedziały decyzją o przyspieszeniu  działań  we wszystkich obszarach do 2030 roku. Obejmuje to wezwanie rządów do przyspieszenia przejścia z paliw kopalnych na odnawialne źródła energii, takie jak energia wiatrowa i słoneczna, w kolejnej rundzie zobowiązań klimatycznych głosi komunikat na stronach UNFCCC.

Czytaj też: Stopniowe wycofywanie się z paliw kopalnych zamiast odejścia. Wnioski i komentarze po COP28

Bezsprzeczny koniec paliw kopalnych

O rezultaty 28. Konferencji stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (jak brzmi pełna nazwa COP28) jeszcze w grudniu ub.r. pytaliśmy. Katarzynę Snyder, ekspertkę z Instytutu Zielonej Gospodarki. - COP 28 zaowocował dobrymi dla klimatu decyzjami: mamy historyczne uruchomienie funduszu na rzecz start i szkód, deklaracje ws. potrojenia globalnych mocy z OZE i podwojenia efektywności energetycznej oraz wyraźne zobowiązanie do odejścia od paliw kopalnych zwiastujące bezsprzecznie koniec tej ery. Po raz pierwszy kraje na piśmie i w prawie międzynarodowym zdiagnozowały problem: są nim paliwa kopalne podkreśliła dawna negocjatorka.

Pisemna deklaracja odejścia od paliw kopalnych jest uznawana za bezprecedensową. Mimo że nie zamknęliśmy jeszcze karty historii związanej z erą paliw kopalnych, osiągnięty rezultat to początek jej końcawskazuje w podsumowaniu sekretarz wykonawczy UNFCCC Simon Stiell. Wymowa deklaracji (ang. transition away) nie uniknęła krytyki ze strony takich podmiotów jak Climate Action Network czy Climate Action Tracker. Ostatnia organizacja, po analizie zobowiązań poszczególnych państw, informuje, że od COP26 w Glasgow w istocie niewiele się zmieniło (patrz: ramka). Poziom wzrostu średniej globalnej temperatury w 2023 r. to 1,3 ‘C, a obecne polityki powodują, że wciąż jesteśmy na ścieżce do wzrostu o nawet 3,4 ‘C do końca XXI w. O potencjalnych skutkach takiego scenariusza piszą naukowcy z IPCC (Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu)(2).

Przypomnijmy, że po zakończeniu COP28 swoje stanowisko przedstawili także polscy naukowcy. - W Polsce obserwujemy symptomy zmiany klimatu, takie jak wzrost średniej temperatury powietrza, szybkie nasilanie się fal upałów i susz, a także zmiany w charakterze powodzi. Ich skutki powodują narastające zagrożenia dla bezpieczeństwa i dobrostanu mieszkańców naszego kraju, między innymi poprzez krytyczne oddziaływanie na zasoby wodne, produkcję żywności oraz zdrowie publiczne głosi stanowisko Komitetu Problemowego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. - Podobnie jak na całym świecie, znacząco wzrasta też ryzyko występowania tzw. złożonych zagrożeń klimatycznych, wynikających z wpływu zmiany klimatu na niedostosowane do zmieniających się warunków obszary polityki państwa: gospodarkę wodną (przykład katastrofy odrzańskiej z roku 2022), leśną, rolną, planowanie przestrzenne, politykę zdrowotną i wiele innych. Z każdą wyemitowaną toną gazów cieplarnianych ocieplenie będzie postępować, jego negatywne skutki coraz szybciej narastać, a możliwości zapewnienia znośnej i zrównoważonej przyszłości będą gwałtownie maleć. Dlatego należy działać szybkobrzmiał apel. Polscy naukowcy zadeklarowali współpracę z rządzącymi, wskazując im priorytety działań(3).

Ambicje w rękach wyborców

Wspomniane sformułowanie, jak i deklaracja potrojenia mocy OZE były częścią decyzji Global Stocktake (GST) dotyczącej pierwszego globalnego przeglądu zobowiązań poszczególnych stron konwencji. Zobowiązania, znane jako NDC's ( ang. Nationally Determined Contributions), są zgłaszane co 5 lat przez strony konwencji klimatycznej i zawierają plan działań na rzecz redukcji emisji oraz adaptacji do zmian klimatu.

- Decyzja GST mogłaby zawierać więcej szczegółów ws. kolejnych kroków i procesu na 2024 rok, a zawiera tylko szeroko zakreślone cele. Kształt NDCs w kolejnej rundzie leży w gestii poszczególnych rządów krajowych, i tym samym, w przypadku dużych demokracji takich jak USA, Brazylia, RPA, Indie czy UE, w rękach wyborców – oceniła Katarzyna Snyder.

Choć obserwując z boku widoczne podczas COP28 napięcia między poszczególnymi krajami można zadać pytanie o skuteczność globalnych negocjacji, dla negocjatorki postęp jest zauważalny . - Architektura Porozumienia Paryskiego działa. W ciągu ostatnich 8 lat zmieniliśmy parametry w dyskusji oraz w  przeciwdziałaniu zmianom klimatu: ma działać nie tylko grupa państw, ale wszystkie kraje; nie tylko emisje mają spadać, ale kraje mają odejść od wszystkich paliw kopalnych; nie tylko kraje rozwinięte mają osiągnąć cel net zero, ale wszystkie kraje podpisały się pod taką polityczną deklaracją. Mamy polityczne uznanie wyniku pierwszego Global Stocktake, a to w jaki sposób deklaracje przekute zostaną w konkretne krajowe działania, okaże się w kolejnej, drugiej rundzie krajowych planów klimatycznych składanych na COP 30 – wskazała.

W podsumowaniu, UNFCCC podkreśla jeszcze rolę deklaracji (4)wiążących cele klimatyczne i zdrowotne (ang. UAE Climate and Health Declaration) oraz deklaracji o zrównoważonym rolnictwie, odpornych systemach żywnościowych i działaniach pro-klimatycznych.

Spośród innych wyników COP28 warto podkreślić powiązanie tematu kryzysu bioróżnorodności z kryzysem klimatycznym, po raz pierwszy wpisane w dokumentach związanych z konwencją klimatyczną. Jak pisze sekretariat UNFCCC, decyzja podkreśla "znaczenie zachowania, ochrony i przywracania przyrody i ekosystemów dla osiągnięcia celu Porozumienia paryskiego w zakresie temperatury" przez ochronę "ekosystemów lądowych i morskich działających jako pochłaniacze i zbiorniki gazów cieplarnianych oraz poprzez zachowanie różnorodności biologicznej". W treści padły takie cele, jak zatrzymanie i odwrócenie procesu wylesiania i degradacji lasów do 2030 r., które miałoby pozwolić wyeliminować ok. 14% globalnych emisji i zwiększyłoby zdolność lasów do magazynowania większej ilości dwutlenku węgla. Po raz pierwszy takie zobowiązanie zyskało formalne uznanie w ramach Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC).

Polskie podwórko

W jaki konkretnie sposób  ustalenia COP28 rzutują na politykę klimatycznąna europejskim oraz polskim podwórku w 2024 r.? - Europejska polityka klimatyczna zdaje się wyprzedzać ustalenia COP28 dotyczące odchodzenia od paliw kopalnych i redukcji emisji CO2. Wprowadzona w listopadzie 2023 r. dyrektywa RED III uznaje OZE nadrzędnym interesem społecznym i wprowadza usprawnienia w procesie zatwierdzania projektów. W poszczególnych państwach mają powstać strefy, gdzie uzyskanie PnB będzie zajmowało nie więcej niż 12 miesięcy, a poza tymi strefami 24 miesiące. Ułatwienia mają znaleźć się także w obszarach transgranicznych, gdzie powstawać będą morskie farmy słoneczne i wiatrowe. Wszystko po to, aby uzyskać 45% energii z OZE już w 2030 roku – wskazuje Tomasz Wiśniewski z Pracowni Finansowej.

Pytany o priorytety w działaniach nowego rządu w tym obszarze wskazał m.in. na wdrożenie dyrektywy RED III. - Nowy Rząd powinien wdrożyć dyrektywę RED III i przywrócić stabilność prawną dla sektora OZE, co pozwoliłoby na przywrócenie finansowania bankowego dla elektrowni wiatrowych. Należy też wykorzystać fundusze unijne i środki z systemu ETS do modernizacji sieci energetycznych, co pozwoliłoby na przyłączanie nowych farm PV i EW. Wcześniej te środki w dużej części były przeznaczane na cele niezwiązane z systemem ETS. Potrzebne są też nakłady na pilną rozbudowę sieci szybkiego ładowania samochodów elektrycznych, które potrzebują przyłączy dużej mocy – podał Wiśniewski. W komentarzu dodał też, że istotna jest „kontynuacja zapoczątkowanych zmian z końcówki rządów PiS”, wyliczając spółdzielnie energetyczne, wprowadzenie taryf dynamicznych czy rozwiązania w zakresie cable poolingu.

Czytaj też: Energia i klimat po wyborach. Najważniejsze wnioski od Forum Energii

Wiele projektów OZE powstawało i mogłoby jeszcze powstawać w formule jednej z najważniejszych instytucji nowoczesnego świata – spółki z o.o. – komentuje Wiśniewski, wskazując, że wprowadzony przez poprzedni rząd zakaz reklamowania udziału „w tego typu wehikule, pozwalającym realizować ogromne przedsięwzięcia finansowane przez rozproszony kapitał” jest szkodliwy i warto, by nowy rząd pochylił się „nad uchyleniem tego szkodliwego prawa”. Zmian przed obecnym rządem wiele, o części rekomendacji pisaliśmy w artykule Ochrona środowiska w Polsce. Rekomendacje dla rządu.

Co przed nami w negocjacjach klimatycznych?

Jak wskazuje sekretariat UNFCCC, najbliższe dwa lata będą kluczowe. - Podczas COP29 rządy muszą ustanowić nowy cel finansowania działań związanych z klimatem, odzwierciedlający skalę i pilność wyzwań klimatycznych, a na COP30 muszą przygotować się na nowe, ustalone na szczeblu krajowym wkłady, które obejmą całą gospodarkę, wszystkie gazy cieplarniane i będą w pełni zgodne z limitem temperatury 1,5°C. – podkreślono w podsumowaniu. Jako gospodarzy następnych dwóch spotkań wyznaczono Azerbejdżan (COP29 w dniach 11-22 listopada 2024 r.) oraz Brazylię (COP30 w dniach 10-21 listopada 2025 r.).

Marta Wierzbowska-Kujda: Redaktor naczelna, sozolog

Przypisy

1/ Treść podsumowania dostępna na stronach UNFCCC:
https://unfccc.int/cop28/5-key-takeaways#end-of-fossil-fuels
2/ Notabene trwa właśnie 60. Sesja IPCC, na której zapadną decyzje co do kształtu kolejnych raportów (rozważane są zarówno bardziej zwięzłe, „lżejsze” opracowania, jak i rezygnacja z raportu całościowego na rzecz opracowań tematycznych). Więcej:
https://enb.iisd.org/intergovernmental-panel-climate-change-ipcc-60-17Jan2024
3/ Priorytety, wśród których wyliczono zaprzestanie inwestycji hydrotechnicznych wbrew przywracaniu rzekom naturalnych funkcji, ograniczenie wycinki drzew czy przegląd „szeregu planowanych inwestycji znacząco oddziałujących na środowisko”:
https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/14503-PAN-stanowisko-naukowcy-zmiany-klimatu-polityka-klimatyczna-priorytety-2024.pdf
4/ Więcej o deklaracji tutaj:
https://www.cop28.com/en/cop28-uae-declaration-on-climate-and-health

Polecamy inne artykuły o podobnej tematyce:

COP 28: paliwa kopalne krystalizują napięcia (11 grudnia 2023)Obligacje z zielonym stempelkiem. PE stawia na weryfikację inwestycji (06 października 2023)Globalny kamień milowy dla bioróżnorodności osiągnięty. GEF zatwierdza finansowanie nowego funduszu (30 sierpnia 2023)Przełomowy fundusz ma pozwolić na regenerację ekosystemów. GEF przyjął światowe porozumienie (03 lipca 2023)Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej 2023 (22 maja 2023)
©Teraz Środowisko - Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i publikacja tekstów, zdjęć, infografik i innych elementów strony bez zgody Wydawcy są zabronione.
▲  Do góry strony